1. Нарших /Нарны хордлого / 

Шинж тэмдэг Хөнгөн- Бие суларна, толгой өвдөнө, бөөлжис цутгана, амьсгал, зүрхний цохилт түргэсгэнэ. Хүндэвтэр /39-40 хүртэл халуурна/ - толгой хүчтэй өвдөнө, огиулж бөөлжинө, тэнцвэр алдагдаж гуйвж дайвна, муужирч унана. Хүнд /41-42 градус хүртэл халуурна/ - нүүр чинэрч улайна, цонхийно, ухаан алдаж комын байдалд орно, таталт өгнө.

Арга хэмжээ - Хэт халуун дулаан орчноос нь гаргана, толгой, суга ,  цавь хүйтэн жин тавина, хөлөө дээш сойх, хүйтэн усаар биеийг арчих, шингэн зүйлийг ихээр уух, хувцсаа нимгэлэх

Анхаарах зүйлс -Хүндэвтэр зэргийн үед яаралтай өөрт аль  ойрхон байрлах эмнэлэгт хандах хэрэгтэйг анхаарна уу.

2. Хачигт хазуулах

Монгол улсын 8 аймаг 17 сум хачигт энцефалитын байгалийн голомт тэмдэглэгдсэн байдаг. Хачиг нь өөртөө 3 төрлийн бактерийн халдвар тээдэг. Эдгээрээс хамгийн их тохиолдог нь хачигт энценфалит юм. Энэ нь  5 сарын сүүл үеэс идэвхжиж , ой модтой газруудад аялж явахад хүнийг халдварлуулдаг. Хачгийн шүлсэнд агуулагдах өвдөлт намдаах бодисын нөлөөгөөр хазах сорох нь эзэн амьтанд мэддэггүй. Ихэвчлэн хүний нимгэн чийгтэй арьсны хэсэг суга, цавь, хөхний дор, чихний ард байрлаж хаздаг. Нууц үе 7-14 хоног.

Шинж тэмдэг- Халуурах, толгой хүчтэй өвдөх, огиулах , бөөлжих нуруу, хүзүүний булчин хүчтэй өвдөх, татах

Арга хэмжээ - Хувалз болж шигдсэн эсвэл зууж наалдсан хэсгийг чимхүүрээр чимхэж эргүүлэх хөдөлгөөнөөр сугалж авах, шигдсэн хэсгийг спирт , иод, тамединаар арчиж ариутгах тод өнгийн битүү хувцас өмсөх

3. Хоолны хордлого

Халуун дулааны цагт ихэнх тохиолдолд  аялалд авч яваа бэлэн бүтээгдэхүүний хадгалалт тээвэрлэлтийн горим алдагдах болон халдварлагдсан хүнсээр дамжин халдвар авдаг бөгөөд богино хугацаанд шингэн алдаж үхэлд ч хүргэх аюултай.

Шинж тэмдэг - Бөөлжинө /3-аас доошгүй удаа гүйлгэнэ/ бие суларч , илт тамир тэнхээгүй болно Ам цангана, хатна, арьс хуурайшна цусны даралт багасна, гэдсээр хүчтэй хатгуулах

Арга хэмжээ - Шингэн зүйл их уух, хорсол хэрэглэх, нүүрсэн эм хэрэглэх / 2-3 цаг тутам 4 шахмал эм гэхдээ хоногт 12 шахмалаас хэтрэхгүй/, хамгийн ойрын эмнэлэгт хандах.

4. Шагай булгарах

Шинж тэмдэг - Өвдөх, хавдах, хөхрөх, хөдөлгөөн хязгаарлах

Арга хэмжээ - Хөдөлгөөн хязгаарлах боолт хийнэ, хүйтэн жин тавих /1 удаа 20-30 минутаар өдөрт 3-4удаа тавих/, үрэвсэл намдаах эм уух

5. Түлэгдэл

Шинж: 1-р зэрэг /өнгөц түлэгдэлт/ - Улайна, бага зэрэг хавдана, хорсоно. 2-р зэрэг /Арьсны өнгөц болон жинхэнэ давхарга/- Улайж хавдана, цэврүү үүснэ, өвдөнө. 3-р зэрэг /Арьсны бүх давхарга/ - Улайна, хавдана, өвдөлтгүй, арьсны өнгө өөрчлөгдөнө

Арга хэмжээ - Осол болсон газраас холдуулах  /хувцас эд зүйлс тайлах/, урсгал  хүйтэн усан доор 10-20 минут байлгах, гар доорх цэвэр материалаар боолт хйих, өвдөлт намдаах эм уух, яаралтай эмнэлэгт хандах, галын дөлд түлэгдэж байгаа тохиолдолд Зогс-хэвт-өнхөр дарааллаар өөрийгөө хамгаалаарай

6. Ил шарх